HET IS ALTIJD ANDERS, ALS JE DENKT

MARIE ANTOINETTE

“Waarom eten ze dan geen gebak?”

Uitspraak toegeschreven aan de Franse koningin Marie Antoinette (1793)

Het is een dramatische scene. We staan aan de vooravond van de Franse Revolutie. Het hongerige volk van Parijs belegert het paleis van koning Louis XVI in Versailles. De massa schreeuwt om brood. Marie Antoinette, de echtgenote van de koning, zou het probleem op de bovenbeschreven, arrogante wijze hebben afgedaan.

Dit stuk historische dramatiek is echter door de Jakobijnse, anti-royalistische propagandamachine volledig uit de duim gezogen. De uitspraak werd al in 1776 gedaan door Jean Jacques Rousseau, filosoof/pedagoog. Om de bevolking verder tegen het koningshuis op te hitsen, werd het verhaal naar Marie Antoinette overgeheveld. Met alle gevolgen van dien, Geschat wordt dat in deze periode van publieke razernij 18.000 edelen en royalisten werden onthoofd. Velen meer echter stierven in de gevangenis, zonder dat het ooit tot een proces kwam.

Marie Antoinette staat nog steeds bekend door haar verkwistende levensstijl. De revolutionaire propaganda maakte hier dankbaar gebruik van en bracht geruchten in omloop, dat de koningin enorme bedragen aan feesten en kleding uitgaf. Negen maanden na de executie van Lodewijk XVI werd Marie Antoinette onder grote belangstelling op 16 oktober 1793 terechtgesteld met behulp van de guillotine.

Recent historisch zet vraagtekens bij het beeld dat zij verkwistend, frivool en luchthartig was, als de Jakobijnse vlugschriften en latere historici ons willen doen geloven. Marie Antoinette was ongetwijfeld een beschermd opgegroeide en naive vrouw. Maar zij gaf veel minder geld uit aan kleding, protocol en feesten dan haar voorgangsters. Dit kwam simpelweg omdat de mode in die tijd eenvoud voorschreef. Marie Antoinette werd nota bene beïnvloedt door Jean Jacques Rousseau, die een terug-naar-de-natuur aanhing. Zij liet een idyllisch dorp aanleggen in de tuinen van Versailles, waar ze zich regelmatig terugtrok. Ook gaf de koningin veel geld aan liefdadigheid en hield ze zich verre van het hofleven in Versailles.

Marie Antoinette was wel de perfecte zondebok voor de misère waarin Frankrijk verkeerde. Ze stond open voor de verlichte gedachten van Rousseau en het is dan ook wrang, dan een van zijn uitspraken, mede tot haar ondergang leidde.